Poradnik psychologiczny
Janusz Wróbel
Nie przebaczyć, to jak wypić trutkę na szczury i czekać, aż szczur umrze. /Anne Lammott/
Termin uraza pochodzi od słowa raz, oznaczający cios. Razami okładano w przeszłości kogoś, kto zawinił naruszeniem obowiązujących norm, a karę zwykle wykonywano kładąc winowajcę na pniu – stąd mówimy, że kiedy pozostajemy z kimś w niezgodzie, to mamy z nim na pieńku. O tym, że słowo to nazywa ważną w naszym życiu emocję, świadczy to, że ma ono aż 81 terminów bliskoznacznych w słowniku synonimów, w tym takie jak: animozja, awersja, boleść, cierń, gniew, gorycz, jad, krzywda, niechęć, obraza, piołun, pretensja, rana, rozgoryczenie, rozżalenie, szkoda,wyrzut, zadra, zatarg, złość, (zadawniony) żal, by przytoczyć zaledwie kilka z nich. Z kolei słownik służący do pomocy w rozwiązywaniu krzyżówek, zawiera aż 120 definicji tego wyrazu. Zanotowano w nim między innymi, iż uraza bywa skrywana w sercu, żywiona do kogoś i jest złą pamięcią – stąd najbardziej ją żywią pamiętliwi.
Zagadnienie trzymania żalu było przedmiotem wielu uwag pisarzy, myślicieli i psychologów. Przytoczę kilka z nich, bowiem udatnie obrazują spustoszenie dla umysłu i ducha, do jakiego może prowadzić uporczywe skupianie się na doznanych krzywdach. Popatrzymy na opisywany fenomen z trzech perspektyw. Oto pierwsza:
Uraza jako obsesja
Czy przypominasz sobie sytuację, gdy ktoś dopiekł ci do żywego, co spowodowało, że trudno ci było o tym, co się stało, przestać myśleć? Nie tylko, że zepsuło ci to nastrój, ale tak zawładnęło myśleniem, że nie byłeś w stanie wykonywać pracy, skupić się na tym, co robisz, słyszeć, co do ciebie mówią, odpowiadać na zadane ci pytania, że nie byłeś nawet w stanie zasnąć? Jeśli tak, to znaczy, że stałeś się ofiarą obsesji, którą tak naprawdę sam sobie zafundowałeś. Owszem, ktoś potraktował cię niesprawiedliwie, ale za to, co ty z tym zrobiłeś, nie możesz obarczać twojego krzywdziciela. Mało tego, on, czy ona, już pewnie nawet nie pamięta o tym co miało miejsce i ma się, być może, całkiem dobrze, a ty, nie tylko że doznałeś upokorzenia, to teraz krzywdzisz się sam, rozpamiętywając je, planując zemstę i użalając się nad sobą. Afrykański autor i nauczyciel, Ernest Agyemang Yeboah, sformułował następującą poradę dla udręczonych przeżytą urazą:
Jest tak wielu ludzi, których umysły nie należą do nich. Ich myśli zostały zakupione przez innych. Tak wielu uczyniło innych królami i królowymi ich własnych myśli. Jest tylu ludzi, którzy nie mogą zasnąć z powodu innych ludzi. Jest tak wiele osób, których życie jest tylko małym procentem ich samych, a większym procentem innych. Gdy wykroczenia ludzi wypełniają twój umysł, staje się on wykroczeniami ludzi, zamiast być twoim własnym umysłem. Żeby posiadać swój własny umysł i być sobą, wyzwól go!
Podobnie traktuje stan zawładnięcia nas przez doznane niesprawiedliwości amerykański pisarz, pastor i nauczyciel, William Arthur Ward. Według niego:
Życie przeżyte bez wybaczania jest więzieniem.
Uraza jako bagaż
Kiedy nam ciężko na sercu, spróbujmy zidentyfikować, co tak obciąża naszego ducha – czy są bieżące kłopoty, które nas trapią, czy są to obawy przed wyzwaniami, jakie na nas czekają, a może powodem są nieposprzątane zaszłości, które zalegają w zakurzonych, ciemniejszych zakamarkach pamięci? Jesteśmy tak skonstruowani, że na jakość tu i teraz mają wpływ nie tylko doznawane właśnie emocje, ale i bagaż niezałatwionych przeszłych, nie w pełni uświadamianych uczuć, które kładą się cieniem na teraźniejszość. Dopóki nie zdobędziemy się na rozliczenie się z nimi, trwać będziemy w obciążającym długu. Amerykańska psycholożka i autorka znanego poradnika Notatka dla siebie ujmuje ten stan następująco:
Przebaczenie nie jest dla innej osoby. Ono jest dla ciebie. Trzymanie urazy staje się ciężarem i pochłania twą energię. Wybaczenie to pozbycie się nadmiernego bagażu, to wolność pozwalająca na lekkość bycia.
Inna amerykańska psycholożka, znana z występów w telewizji, Barbara De Angelis, zwraca uwagę na jeszcze inne, niefortunne obciążenie przeszłością, które kaleczy nasze teraźniejsze funkcjonowanie:
Im więcej złości kierowanej do przeszłości, tym mniej zdolności do kochania w teraźniejszości.
Uraza jako przeszkoda w doświadczeniu szczęścia
Większość z nas pracuje nad sobą całe życie. Cel, jaki chcemy osiągnąć jest jasny – próbujemy stać się lepszymi ludźmi. Niestety, musimy sobie radzić z rozlicznymi przeszkodami w pokonywanej drodze. Jednym z nich jest nasza ludzka skłonność (w istocie rzeczy: ułomność), odzwierciedlona w przysłowiu: urazy pamiętamy, dobrodziejstwa zapominamy. Trzymanie w pamięci zadawnionych krzywd zgrabnie, choć może mało finezyjnie, ujmuje następujące stwierdzenie: trzymanie urazy jest podobne do przeterminowanego mleka, które trzymamy w lodówce. Metafora jest jednak nośna, jak skwaśniałe jest przeterminowane mleko, tak i niezdrowy jest duch spętany trzymaniem zadry. Amerykański, ewangelicki kaznodzieja, Woodrow Kroll, tak oto ujmuje tę prawidłowość:
Zgorzkniały duch uniemożliwia stanie się lepszym człowiekiem. Jeśli korzeniem będzie skwaśniałość, wyobraź sobie, czym stanie się owoc.
Jeśli choć częściowo zgodzisz się, Czytelniku, z przytoczonymi tutaj opiniami, to może zastanowisz się, czy nie byłaby zasadna ponowna inwentaryzacja zalegających, negatywnych emocji, a następnie puszczenie ich w niepamięć, tak, by oczyścić umysł, pozbyć się zbędnego bagażu i otworzyć bardziej na szczęście, biorąc pod uwagę słowa amerykańskiego śpiewaka operowego, Roberta Braulta:
Życie jest za krótkie, by trzymać urazę, ale także i za długie.
A może zatem, zamiast trzymać się kurczowo urazy, skupić się na tym, za co jesteśmy wdzięczni losowi? A jest tego niemało.
Z okazji nadchodzącego Święta Dziękczynienia, życzę Czytelnikom wyzbycia się uraz i otwarcia się na poczucie wdzięczności.







