Thomas Mikulski: You’ve recently written a highly-acclaimed English-language biography of Thaddeus Kosciuszko entitled, “The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution”.  By writing his biography, Publishers Weekly  says that you pulled him “… back from the brink of obscurity by including almost every documented detail to create the first comprehensive look at a man who once famously symbolized rebellion.”  Why do you think it’s taken over two hundred years to tell Thaddeus Kosciuszko’s story to an English-language audience?  Why should anyone care about him?

Alex Storozynski: Kosciuszko was an amazing military man whose strategy won the Battle of Saratoga, the turning point of the American Revolution. Up until that point, the Continental Army had not won any major battles. Kosciuszko also designed the impregnable fortress at West Point, which the British were afraid to attack. It was Kosciuszko’s plans for West Point that Benedict Arnold tried to sell to the British, in the most infamous act of treason in American history. Kosciuszko then gave his salary from the American Revolution to Thomas Jefferson and asked that the money be used to buy black slaves and free them. His exploits in America alone should put Kosciuszko into American history books, but he also led a revolution in Poland, and stood up for the rights of peasants enslaved by serfdom, blacks, Jews, Native Americans, women, and all those who were disenfranchised. He was a prince of tolerance who deserves to be in our history books.

TM: Why do you call Thaddeus Kosciuszko, “The Peasant Prince”?  For someone who fought against the British and Russian Empires to support democracy in America and Poland, doesn’t it seem odd to call him a “prince”?

AS: In Polish military tradition of the late 18th century, military commanders would show their appreciation of the most successful platoon in battle by putting on the jacket and insignia of that unit. Because the peasants were the most successful unit at the Battle of Raclawice, Kosciuszko put on a sukmana, a peasant robe, after that battle and wore it for the rest of the uprising. His princely behavior towards the serfs, and their adoration of Kosciuszko, is why I decided to call the book, “The Peasant Prince”.

TM: Thaddeus Kosciuszko arrived in Philadelphia in  1776 to support the American Revolution; and he –  among other contributions – led efforts to build West Point and defend Saratoga, NY.  He was among the most well-known and devoted revolutionaries to the American cause; and, for his efforts, the American government granted him citizenship and the rank of Brigadier General.  What do his efforts say about the Polish commitment to the United States; and, do Americans nowadays sufficiently appreciate Polish contributions to our country?

AS: Americans know little about Kosciuszko and the Polish contributions to the American Revolution by people like Pulaski, and that is why I wrote this book.

TM: In response to the United States’ decision on the European Missile Defense Shield, President Lech Kaczynski presented President Barack Obama with a copy of “The Peasant Prince”.  What do you think about the United States’ recent decision; and, how do you feel that President Kaczynski used your biography to make an overt political statement?

AS: President Obama in particular should know about Kosciuszko. Remember that two out of our first three presidents, Washington and Jefferson, owned black slaves. Kosciuszko knew them both, and spoke up to them about slavery. Kosciuszko was not only one of America’s first abolitionists, but he donated his own money for the manumission of slaves. And Kosciuszko wanted his money to buy and free slaves, but also to provide for their education, and to purchase land, cattle and farming tools for them so that they could make a living as free citizens in the United States. This was an incredible gesture which showed that Kosciuszko put his money where his mouth was.

TM: You are a highly-respected leader of New York’s Polish-American community.  As a member of the Kosciuszko Foundation, you’ve helped strengthen the relationship between Americans and Poles; and, although you were born in Brooklyn, Przeglad named you one of the “100 most influential Poles living abroad.”  What should Polish-Americans learn from your experience and success; and, how can Polish-Americans in Detroit emulate the success of their counterparts in New York? Can we learn any lessons from the success or failure of other cultural groups?

AS: Unfortunately, most Americans don’t know about the Polish contributions to America and Europe. As Polish Americans, the best thing we can do is learn as much as we can about our rich heritage, such as the May 3 Constitution, King Jan Sobieski’s rescue of Vienna, and heroes such as Irena Sendler so that we can teach Americans about this as well. For too long, Polish Americans have let others control the narrative of our story. We should be telling our story, and write articles, books, and create films and art about it.

TM: Before Soviet Communism disintegrated approximately twenty years ago, Polonia often devoted its efforts to promote freedom and democracy in Poland.  But, the Third Polish Republic has now existed for two decades; and, Poland has successfully integrated itself into the world community – most notably, through its membership in the European Union, NATO, the United Nations, the World Trade Organization, and the Organization for Economic Cooperation and Development.  Furthermore, global attention has recently shifted from Eastern Europe to the Middle East and Southwest Asia.  Given these circumstances, is Polonia relevant in the modern world?  What should Polonia stand for nowadays?

AS: Now that the Cold War is over, Poles can finally concentrate on following our own economic dreams, educating our children and helping each other to become more successful in America and in Europe. Part of that is charity work, such as what the Kosciuszko Foundation does in providing scholarships and promoting Polish culture. We are lucky that we are no longer fighting a war, hot or cold, or trying to rid Poland of tyranny. So let’s take advantage of that, and all the energy that we used to fight communism should be used to creating the next computer geniuses like Steve Wozniak, or the next entrepreneurs, like Martha Stewart, or medical advances such as those of by Madame Curie and Dr. Maria Siemionow.

TM: Thaddeus Kosciuszko was born in Poland; but, he also led an incredibly multi-cultural life.  At various points in his life, he lived and worked in Poland, America, Russia, France, Germany, and Switzerland; and, he’s considered a national hero in Poland, Belarus, Lithuania, and the United States.  From a nationalistic perspective, how do you think Thaddeus Kosciuszko viewed himself?  Can Polish-Americans today draw any lessons from his sense of nationalism?

AS: Patriotism and pride in one’s own heritage is important. But we must be careful not to become too nationalistic, because that can lead to chauvinism. Kosciuszko was proud to be Polish, but he also stood up for tolerance for all. I am proud to be Polish, but I also speak out about bigotry when it is aimed at others as well.

Thomas Mikulski

Eleni wśród fanów

Za sprawą panów: Jarka Rumina i Bogdana Kozakiewicza w ostatnią niedzielę, 29 września, wyjątkowa piosenkarka – Eleni – zawitała do Sterling Hts. Dzięki gościnności ks. Proboszcza, Sławka Murawki SChr, mogliśmy na chwilę zapomnieć o naszej codzienności i doskonale się zabawić. Eleni wraz z zespołem „Prometeusz” wyruszyła na trasę koncertową po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. W drodze z Chciago do Cleveland, piosenkarka zaśpiewała dla michigańskiej Polonii. Piosenkarce towarzyszyło trzech muzyków: Kostas Tzokas, Aleksander Białous i Andrzej Ellmann. Podczas koncertu wysłuchaliśmy starych i nowych przebojów.

Artystyczny dorobek Eleni jest imponujący:15 wydanych płyt, w tym aż 7 uzyskało status „Złotej Płyty”, a 3 „Platynowej”. W 1999 roku piosenkarka odebrała nagrodę imienia Świętej Rity, przyznawanej kobietom, które wprowadziły w swoje życie ewangeliczne wezwanie Chrystusa do przebaczenia.

Wywiad z Eleni w najnowszym numerze Tygodnika Polskiego »

Aktorzy sztuki Projekt Ameryka - fot. A. Adamek-Świechowska

[...] Jest u nas kolumna w Warszawie, na której usiadają podróżne żurawie, spotkawszy jej liściane czoło wśród obłoka, taka zda się odległa i taka wysoka! Za tą kolumną we mgły tęczowe ubrana stoi trójca świecących wież św. Jana…[...]

Tymi słowami Juliusz Słowacki malował najbardziej charakterystyczny obraz Starówki warszawskiej z jej górującą nad placem Zamkowym majestatyczną kolumną Zygmunta III Wazy, który przeniósł stolicę Polski z Krakowa do Warszawy. Słowacki był ulubionym poetą zarówno Heleny Modrzejewskiej, jak i Henryka Sienkiewicza. Obojga łączyła nie tylko miłość do niego, ale i los podróżnego żurawia, o jakim wspominał w wierszu Uspokojenie romantyczny twórca. Aktorkę i pisarza związał przyjaźnią wspólny pobyt na amerykańskim kontynencie, dokąd wyruszył najpierw młody Sienkiewicz, pisujący w tym czasie kroniki pod pseudonimem Litwos, a mający przygotować farmę Anaheim w Kalifornii na przyjazd artystki z mężem, Karolem Chłapowskim. Spośród grona gości, bywających w salonie Chłapowskich, on na serio potraktował zamiar emigracji, któremu przyświecała romantyczna wizja, wysnuta z pomysłu artystycznego Modrzejewskiej: „Och, ale gotować pod szafirowym niebem tego kraju wolności, jakaż to rozkosz! – rozmyślałam – Bielić płótno nad strumykiem, jak to czyniły dziewczęta z Iliady Homera! Po znojnym dniu grać na gitarze i śpiewać przy świetle księżyca, recytować poezje albo wsłuchiwać się w kwilenie drozda!”

Drogi Henryka i Heleny zetknęły się na warszawskim szlaku ich życia. Wspólna wyprawa do Ameryki ugruntowała przyjaźń, wspartą na podziwie literata dla scenicznych triumfów artystki. Podróż przez Atlantyk zapoczątkowała w biografii obojga ciągłą wędrówkę, w której da się wyznaczyć pewne stałe punkty. Jednym z nich w przypadku obojga stał się przede wszystkim Kraków. Gród podwawelski pełnił funkcję przystani w licznych podróżach artystów, a więc można rzec, że odgrywał rolę kolumny, na której zwykły przysiadać te wędrowne ptaki. Ona – krakowianka od urodzenia – do Warszawy przybyła na krótko, przed emigracją pojechała do rodzinnego miasta pożegnać bliskich. On – podlasiak, z wyboru od dzieciństwa warszawiak, nie znał Krakowa przed wyjazdem do Ameryki. Od 1879 r. oboje zaczęli odwiedzać podtatrzańską stolicę Galicji. Sienkiewicz, powróciwszy z Ameryki do kraju, odkąd poznał w Szczawnicy grono naukowe, obradujące nad jubileuszem Kraszewskiego, a także przyszłą swą żonę, Marię z Szetkiewiczów, zatrzymywał się często w Krakowie, gdzie osiadła po zamążpójściu siostra jego wybranki, Jadwiga Janczewska. Modrzejewska przyjęła zaproszenie na uroczystość uczczenia 50-lecia działalności literackiej Kraszewskiego i po raz pierwszy od wyjazdu do Ameryki przybyła właśnie do rodzinnego miasta, by następnie tu wracać i wielokrotnie występować na scenie. Oboje związali się z Krakowem tysiącem przeróżnych węzłów: z instytucjami, prasą, wydawnictwami oraz mieszkańcami, wśród których było grono bliskich.

W 1879 r. w Krakowie Tadeusz Ajdukiewicz postanowił wykonać portret Modrzejewskiej, ukończony w 1880 r., przeznaczony dla galerii w Sukiennicach. To dzieło Sienkiewicz powitał z uznaniem: „Zapewne twarz Modrzejewskiej musi odbijać jej duszę, ale niezmierną zasługą malarza jest, że umiał pochwycić to coś nieokreślonego, co piękną głowę odróżnia od innych, choćby najpiękniejszych”. Narodowy zjazd w Krakowie – parodniowe świętowanie jubileuszu Kraszewskiego – było wkroczeniem w świat opiniotwórczych salonów arystokratycznych Galicji. W następnych latach po uzyskaniu światowego rozgłosu Modrzejewska była jedyną aktorką przyjmowaną przez to towarzystwo, a Sienkiewicz najbardziej pożądanym przez nie gościem. Ścieżki twórców krzyżowały się nie tylko między innymi w Pałacu pod Baranami, należącym do Katarzyny z Branickich Potockiej, ale i na korytarzach krakowskich hoteli, w jakich zwykli się oni zatrzymywać: Grand Hotel, Hotel Saski i Hotel Pollera. Rozjazdy obojga nie pozwalały na zbyt częste spotkania, ale miały one szanse nastąpić w Krakowie lub jego okolicy. Dochodziło do nich przede wszystkim w uzdrowisku – w fascynującej obojga stolicy artystycznej przełomu XIX i XX wieku – Zakopanem. Jeśli już pragnęli osiąść na stałe w Galicji, to w dolinie pod Giewontem, a nie w zasięgu wawelskiego wzgórza.

Najczęściej zamieszkiwanym przez oboje artystów był Hotel Pollera, mieszczący się naprzeciw świeżo wówczas wybudowanego pośrodku obszernego placu (św. Ducha) Teatru Miejskiego, który później otrzymał patronat Juliusza Słowackiego. Na jego budowę Modrzejewska przeznaczyła dochód z szeregu przedstawień w 1884 r. Po występach teatralnych organizowała u Pollera w reprezentacyjnej sali przy ulicy Szpitalnej późne biesiady i koncerty. W gmachach tych doszło do ostatnich spotkań Modrzejewskiej i Sienkiewicza w roku 1903. Obecność dawnego kronikarza sukcesów aktorki na przedstawieniu 20 stycznia odnotowała w pamiętniku (którego maszynowy odpis znajduje się w zbiorach Instytutu Sztuki PAN w Warszawie) Elżbieta Kietlińska: „Na sali była druga nasza sława – Sienkiewicz, który przyjechał umyślnie na Dejanirę wraz z innymi literatami i artystami warszawskimi. Patrzył na swą niegdyś uwielbianą z nabożeństwem – ale ona lepiej się trzyma niż on”. Pożegnalne, jak się okazało, widzenie Heleny, Karola i Henryka miało miejsce na przyjęciu u wspólnych znajomych. Po śmierci aktorki 8 IV 1909 r., a następnie sprowadzeniu jej zwłok do kraju, kiedy z kościoła św. Krzyża, sąsiadującego z Teatrem Miejskim i Hotelem Pollera powędrował 17 VII tego roku uroczysty pochód na Cmentarz Rakowicki, Sienkiewicz postępował tuż za trumną, obok męża i syna artystki, a wraz z innym jej przyjacielem o międzynarodowej sławie, Ignacym Paderewskim.

Czas manifestacji narodowych, organizowanych z okazji pogrzebów wielkich Polaków minął. Miał on swój szczególny wymiar w okresie zaborów, a w związku z tym wyjątkowe emocjonalne zabarwienie. Dziś pamięć o artystach, którzy odnosili triumfy sto lat temu nie przybiera form tak masowych, jak w dniach ich powodzenia. Echa sławy jednak nie przeminęły i inspirują do przedsięwzięć przywołujących dawne zdarzenia. Na przykład z okazji stulecia śmierci Modrzejewskiej zrekonstruowano 5 kwietnia 2009 r. koncertową biesiadę w Hotelu Pollera, gdzie ulubione utwory muzyczne aktorki zagrała utalentowana chopinistka Krystyna Man Li Szczepańska. Za pośrednictwem listów Sienkiewicza i Modrzejewskiej czytanych przez Magdalenę Smoławską, Edwarda Linde-Lubaszenkę, Kazimierza Madeja i Mieczysława Święcickiego przypomniane zostały lata ich wspólnego pobytu na amerykańskiej ziemi. Pilotażowy odcinek filmu Wiesława Adamika i Aleksandra Madeja „Sienkiewicz 1908. Piknik pod jurajską skałą” z Markiem Proboszem w roli głównej ożywił obraz przedwiecznych spotkań towarzyskich.

Spacery, odbywane dziś tropem pisarza i aktorki w Krakowie, pozwalają przynajmniej częściowo wyobrazić sobie miejsca, w jakich przebywali. Dzisiejsze miasto, jakkolwiek tętniące współczesnym rytmem, zachowało aleję wysadzaną kasztanami – Planty, układ ulic zbiegających się na Rynku, szereg reprezentatywnych kamienic, które do dziś – jak wspomniane wyżej hotele – pełnią te same funkcje. Ponadto pobyty artystów w Krakowie zaowocowały potrzebą pielęgnowania pamięci o nich. Przypomina o nim sztuka, jak wystawione na scenie Narodowego Teatru Starego inscenizacja „Trylogii” Sienkiewicza w reżyserii Jana Klaty (premiera 21 II 2009 r.) oraz czytania sztuki Joanny Oparek „Projekt Ameryka” w reżyserii Radka Rychcika (premiera 8 IV 2009 r.). W Muzeum Historycznym w Krzysztoforach wyeksponowano kolekcję pamiątek po Modrzejewskiej w imponującej liczbie ponad 300 obiektów. Większość zbiorów pochodzi z jej kalifornijskiej posiadłości Arden, nieopodal Santa Ana. W Grand Hotelu i Hotelu Pollera w gablotach przy recepcji w stałej ekspozycji znalazły się fotografie

Józef Szczublewski, wybitny badacz – dokumentalista życiorysów Modrzejewskiej i Sienkiewicza, autor potężnych kronikarskich monografii, poświęconych tym artystom, książek, wznowionych ostatnio przez wydawnictwo WAB w serii „Fortuna i Fatum” („Sienkiewicz. Żywot pisarza”, Warszawa 2006; „Modrzejewska. Życie w odsłonach”, Warszawa 2009), zwraca uwagę na wzajemny wpływ, jaki mieli na siebie ci twórcy. Z punktu widzenia Henryka podsumowuje: „Miał szczęście być blisko tej niezwykłej istoty. Taka w narodzie pojawia się jedna na wiek cały, może jedna na kilka wieków. Zawsze przypominała mu orła. Nauczyła go ufności w talent, była mu wzorem pracy bez opamiętania, pisarz z Podlasia uwierzył w zdobycie świata”. Nie sposób przecenić również oddziaływania retorycznego relacji Sienkiewicza. To dzięki jego pióru ulotna sztuka, którą uprawiała Helena, zachowała się we wspomnieniach potomnych. Z lektury cennych kalendariów Szczublewskiego wyłaniają się jednak nie tylko posągowe postaci, które zyskały nieśmiertelność, ale również osoby o ludzkich obliczach. Paradoksalnie, wyróżnieni tym, że żyją w pamięci potomnych, niczym się od nich nie różnią. Nieśmiertelność zapewnia słowo, choć zdaniem Sienkiewicza decydują o tym warunki, jakie stwarza Kraków: „Mieszkańcy takiego miasta nie powinni by umierać i jeśli to robią, to sądzę, że w części przez zamiłowanie stałych tradycji, w części przez naśladowanie zagranicy”.

Aktorzy sztuki Projekt Ameryka - fot. A. Adamek-Świechowska

Koncert z okazji 10. rocznicy powstania zespołu "Dunajec"

W ostatnią sobotę Zespół Pieśni i Tańca „Dunajec” obchodził 10. lecie działalności. Zebrani na widowni w Performing Arts Center w Sterling Hts. podziwiali: krakowiaki, oberki, polki, tańce żywieckie, podhalańskie, lubelskie… pełne młodości, uśmiechu, przyśpiewkami przeplatane, czasami zawadiackie i siarczyste, a czasami żałosną nutą przeplatane. Z radością przyglądałam się naszej polonijnej młodzieży i dzieciom, ile to radości może sprawić taniec narodowy i regionalny. To dzięki nim tradycje polskiego folkloru wśród Polonii są wciąż żywe.

Miłą niespodzianką podczas Jubileuszowego występu był udział ”Seniorów”, tych  którzy byli w zespole od początku. Pamiętam początki. Wszystko zaczęło się od ks. Mirka Frankowskiego, który 10 lat temu zawitał do parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Sterling Hts. jako wikary. Później znaleźli się też i choreografowie: pan Andrzej Kapciak i Basia Dąbrowska. Początki były dość trudne, brakowało pieniędzy na stroje. Najczęściej stroje były szyte przez rodziców. Później kostiumy były zamawiane już w Polsce, choć te uszyte przez rodziców do dzisiejszego dnia zachwycają i służą kolejnym pokoleniom tancerzy. Zawsze urzeka mnie nie tylko taniec, ale i piękno strojów narodowych czy regionalnych. Stroje narodowe i regionalne to znak tożsamości i odrębności kulturowej. Wśród Polonii budzą dumę z wiekowego dziedzictwa przodków. Różnorodność i ilość kostiumów używanych przez tancerzy posiada wyjątkową wartość edukacyjną w zakresie etnografii i historii.

Powracając do Galowego Koncertu „Dunajca”, zespół po raz pierwszy zaprezentował „Tańce Sądeckie” w choreografii Tomasza Kielara. Pan Tomasz, dyplomowany choreograf, od 2000 roku jest instruktorem i choreografem „Dunajca”. Dyrektorem zespołu jest pani Elżbieta Gramek. W dwóch ostatnich wydaniach Tygodnika Polskiego przedstawiliśmy Tomasza Kielara i Elę Gramek.

Dzisiaj serdecznie Im dziękujemy za ich trud i pracę z polonijną młodzieżą. Duże brawa dla młodzieży. Cieszy fakt, iż w zespole „Dunajec” tańczą dzieci od najmłodszych lat, poprzez juniorów aż do młodzieży licealnej i akademickiej.

Koncert Jubileuszowy „Dunajca” należy zaliczyć do wyjątkowych. Świetnie przygotowany pod każdym względem. Dodam jeszcze tylko, że w konferansjerów wcieli się dwaj księża chrystusowcy, ks. Mirek Frankowski i ks. Sławek Murawka.

W sumie – to wielka rzecz, że tradycje polskie żyją i są przekazywane kolejnym pokoleniom.